سازمان ایزو چیست؟ | آشنایی با سازمان ایزو و کمیته های فنی متناظر آن

آشنایی با سازمان ایزو

سازمان ایزو به عنوان یکی از تاثیرگذارترین نهادهای بین المللی در جهان، نقش اساسی در تدوین استانداردهایی ایفا می کند که امروزه پایه و اساس کیفیت، ایمنی و نظم در صنایع و خدمات مختلف هستند. از تولید یک پیچ صنعتی ساده گرفته تا سیستم های پیچیده مدیریتی، رد پای استانداردهای سازمان ISO به وضوح دیده میشود. شناخت دقیق ساختار سازمان ایزو، کمیته های فنی، انواع اسناد استانداردی و نحوه تدوین یک استاندارد، به سازمان ها کمک می کند تا درک عمیق تری از اعتبار استانداردهای ایزو داشته باشند و آگاهانه تر از آنها استفاده کنند.

سازمان ایزو چیست؟

سازمان ایزو با نام کامل سازمان بین المللی استاندارد سازی شناخته می شود. این سازمان در سال ۱۹۴۷ تاسیس شد و مقر اصلی آن در شهر ژنو کشور سوئیس قرار دارد. سازمان ISO یک نهاد غیر دولتی و مستقل است که اعضای آن را نهادهای ملی استاندارد کشورهای مختلف تشکیل می دهند.

هدف اصلی سازمان ایزو، ایجاد هماهنگی جهانی در استانداردها است تا محصولات و خدمات در سراسر جهان از نظر کیفیت، ایمنی و قابلیت اطمینان در سطح قابل قبولی قرار گیرند. به عنوان مثال، زمانی که یک شرکت تولیدی در ایران بر اساس استانداردهای سازمان ISO فعالیت می کند، مسیر ورود آن به بازارهای بین المللی بسیار هموارتر می شود.

 برای مشاهده سایت سازمان جهانی ایزو کلیک کنید

اهمیت استانداردهای سازمان ایزو

استانداردهای سازمان ISO به عنوان یک زبان مشترک بین تولید کنندگان، ارائه دهندگان خدمات و مصرف کنندگان عمل می کنند. این استانداردها باعث کاهش خطا، افزایش کیفیت، بهبود ایمنی و ایجاد اعتماد در بازار می شوند.

برای مثال، استاندارد ایزو ۹۰۰۱ به سازمان ها کمک می کند فرآیندهای خود را کنترل کنند و رضایت مشتری را افزایش دهند، در حالی که ایزو ۱۴۰۰۱ به کاهش اثرات زیست محیطی فعالیت ها کمک می کند.

ساختار کلی سازمان ISO

برای مدیریت هزاران استاندارد در حوزه های مختلف، سازمان ایزو دارای ساختاری دقیق و چند لایه است. مهم ترین بخش ساختار ISO شامل کمیته های فنی است که تدوین استانداردها را بر عهده دارند. این کمیته ها با همکاری متخصصان کشورهای عضو فعالیت می کنند و پایه اصلی فرآیند استاندارد سازی محسوب می شوند.

کمیته فنی سازمان ایزو

کمیته فنی سازمان ایزو که با عنوان Technical Committee و به اختصار TC شناخته می شود، گروهی تخصصی است که مسئول تدوین و بازنگری استانداردها در یک حوزه مشخص می باشد. هر کمیته فنی فقط روی یک موضوع یا صنعت خاص تمرکز دارد.

به عنوان مثال، کمیته فنی ISO TC 176 مسئول تدوین استانداردهای مدیریت کیفیت است و استاندارد معروف ایزو ۹۰۰۱ توسط این کمیته طراحی و بازنگری می شود. یا کمیته ISO TC 207 استانداردهای مرتبط با مدیریت محیط زیست مانند ایزو ۱۴۰۰۱ را توسعه می دهد.

زیر کمیته ها و گروه های کاری

برای موضوعات گسترده، کمیته های فنی دارای زیر کمیته هستند که با SC شناخته می شوند. زیر کمیته ها روی بخش های تخصصی تر تمرکز دارند. در کنار آنها، گروه های کاری یا Working Group که با WG مشخص می شوند، وظیفه نگارش مستقیم پیش نویس استانداردها را بر عهده دارند.

برای مثال، در تدوین ایزو ۴۵۰۰۱، چندین گروه کاری تشکیل شد که هر کدام روی بخش هایی مانند شناسایی خطرات، ارزیابی ریسک و مشارکت کارکنان کار می کردند.

کمیته های فنی متناظر

در هر کشور عضو سازمان ایزو، یک نهاد ملی استاندارد وجود دارد که نماینده رسمی آن کشور در ایزو است. این نهادها برای مشارکت در فعالیت های ایزو، کمیته های فنی متناظر تشکیل می دهند. برای مثال نماینده ایران در سازمان ایزو و IAF، سازمان ملی تایید صلاحیت ایران و سازمان استاندارد ایران است.

کمیته های فنی متناظر نقش مهمی در انتقال نیازهای داخلی کشور، بررسی پیش نویس استانداردها و مشارکت در رای گیری دارند. به این ترتیب، استانداردهای سازمان ISO فقط بر اساس دیدگاه یک منطقه خاص تدوین نمی شوند.

تفاوت سازمان ایزو و IEC

IEC یا کمیسیون بین المللی الکتروتکنیک، سازمانی مستقل از سازمان ایزو است که تمرکز آن بر استانداردهای برق، الکترونیک و فناوری های مرتبط می باشد. استانداردهای مربوط به ایمنی تجهیزات برقی، کابل ها، موتورها و سیستم های الکتریکی معمولا توسط IEC تدوین می شوند.

با این حال، سازمان ایزو و IEC همکاری نزدیکی با یکدیگر دارند.

سایت سازمان جهانی IEC

استانداردهای مشترک ISO IEC

در حوزه هایی مانند فناوری اطلاعات و امنیت اطلاعات، استانداردها به صورت مشترک توسط سازمان ایزو و IEC تدوین می شوند و با عنوان ISO IEC منتشر می گردند.

یکی از معروف ترین نمونه ها، استاندارد ISO IEC 27001 است که در حوزه مدیریت امنیت اطلاعات کاربرد دارد و توسط بانک ها، شرکت های فناوری اطلاعات و سازمان های بزرگ استفاده می شود.

انواع اسناد منتشر شده توسط سازمان ایزو

سازمان ایزو فقط استاندارد رسمی منتشر نمی کند، بلکه انواع مختلفی از اسناد را ارائه می دهد تا پاسخگوی نیازهای متنوع بازار باشد.

TS یا Technical Specification

مشخصات فنی یا TS زمانی منتشر می شود که یک موضوع هنوز به بلوغ کامل برای تبدیل شدن به استاندارد رسمی نرسیده باشد. برای مثال، در حوزه فناوری های نوظهور مانند هوش مصنوعی، بسیاری از الزامات ابتدا به صورت TS منتشر می شوند.

TR یا Technical Report

گزارش فنی شامل اطلاعات تحلیلی، تجربیات صنعتی و داده های پژوهشی است. این اسناد بیشتر جنبه آموزشی و راهنما دارند.

PAS یا Publicly Available Specification

PAS اسنادی هستند که به صورت سریع منتشر می شوند تا نیاز فوری بازار را پوشش دهند. این اسناد ممکن است در آینده به TS یا استاندارد رسمی تبدیل شوند.

OHSAS چیست؟

OHSAS مخفف Occupational Health and Safety Assessment Series است. این استاندارد مربوط به سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت شغلی بود که پیش از انتشار ایزو ۴۵۰۰۱ به طور گسترده استفاده می شد. OHSAS استاندارد رسمی سازمان ایزو نبود، اما در بسیاری از صنایع مانند ساختمان سازی، نفت و گاز و کارخانه های تولیدی کاربرد فراوان داشت.

جایگزینی OHSAS با ایزو ۴۵۰۰۱

در سال ۲۰۱۸، سازمان ایزو استاندارد ایزو ۴۵۰۰۱ را منتشر کرد که به صورت رسمی جایگزین OHSAS 18001 شد. ایزو ۴۵۰۰۱ دارای ساختاری هماهنگ با سایر استانداردهای مدیریتی ایزو است و تمرکز بیشتری بر مدیریت ریسک و مشارکت کارکنان دارد.

نحوه تدوین یک استاندارد در سازمان ایزو

تدوین یک استاندارد در سازمان ایزو یک فرآیند چند مرحله ای و مبتنی بر اجماع است.

• مرحله اول: پیشنهاد تدوین

پیشنهاد تدوین استاندارد جدید با عنوان NWIP ارائه می شود. برای شروع کار، حداقل پنج کشور باید مشارکت خود را اعلام کنند و اکثریت رای مثبت بدهند.

• مرحله دوم: پیش نویس کاری

در این مرحله، گروه های کاری پیش نویس اولیه یا WD را تهیه می کنند.

• مرحله سوم: پیش نویس کمیته

سند وارد مرحله CD می شود و اعضای کمیته فنی نظرات خود را ارائه می دهند.

• مرحله چهارم: پیش نویس استاندارد بین المللی

در مرحله DIS رای گیری رسمی انجام می شود. حداقل دو سوم اعضای فعال باید رای مثبت بدهند و میزان رای منفی نباید بیش از ۲۵ درصد باشد.

• مرحله پنجم: پیش نویس نهایی

در مرحله FDIS آخرین رای گیری انجام می شود و فقط اصلاحات جزئی مجاز است.

• مرحله ششم: انتشار استاندارد

پس از تایید نهایی، استاندارد به صورت رسمی توسط سازمان ایزو منتشر می شود.

اگر استاندارد رای نیاورد چه می شود؟

اگر یک سند نتواند رای لازم را کسب کند، ممکن است به مرحله قبل بازگردد، به صورت TS منتشر شود یا پروژه به طور کامل متوقف گردد.

جمع بندی نهایی

سازمان ایزو با بهره گیری از ساختاری دقیق شامل کمیته های فنی، زیر کمیته ها و گروه های کاری، استانداردهایی تدوین می کند که پایه کیفیت و ایمنی در سطح جهانی هستند. همکاری این سازمان با نهادهایی مانند IEC، استفاده از اسناد متنوعی مانند TS، TR و PAS و همچنین جایگزینی استانداردهایی مانند OHSAS با ایزو ۴۵۰۰۱ نشان دهنده پویایی و آینده نگری سازمان ISO است. آشنایی کامل با این ساختارها و فرآیندها به سازمان ها کمک می کند تا استانداردهای مناسب را انتخاب کنند و با اطمینان بیشتری مسیر پیاده سازی آنها را طی نمایند.

برای دریافت گواهینامه های ایزو در هر زمینه با ما در تماس باشید: 02144259582